I. Tìm hiểu chung:SGK
II. Đọc hiểu văn bản:
1. Hai câu đề :
”Tan chợ vừa nghe tiếng súng tây
Một bàn cờ thế phút sa tay”
-Giơi thiệu hoàn cảnh bi thảm của đất nước:Pháp nổ súng chiếm thành Gia Định. Trận đánh diễn ra như một bàn cờ thê phút chốc thay đổi bất ngờ”phút sa tay”:thành Gia Định thất thủ rơi vào tay giặc
2. Hai câu thực:
”Bỏnhà lũ trẻ lơ xơ chạy
Mất tổ đàn chim dáodát bay”
- Cảnh loạn lạc trong nỗi kinh hoàng của nhân dân. Các từ ngữ”bỏ nhà ,lơ xơ chạy ,dáo dát bay đặctả sự tan nát hoảng sợ hãi hùng
- Nghệ thuật đảo ngữ tạo nên nỗi bi thuơngvề cảnh chạy giặc của dân lành .
3. Hai câu luận:
”Bến Nghé cửa tiền tan bọt nước
Đồng Nai tranh ngói nhuốm màu mây”
- Phép đối làm hiện lên hai cảnh tang thươn điêu tàn nơi Ben Nghé và Đồng Nai.Nhà thơ tả ít mà gợi nhiều ,chỉ bằng hai hình ảnh so sánh đối nhau: “cửa tiền tan bọt nước” , “tranh ngói nhuốm màu mây”tác giả đã mô tả cảng làng xóm dồng bào bị đot phá tan hoang đồng thời là nỗi xót xa đau đớn và là nỗi căm hờn đối với giặc thù.
4. Hai câu kết:
“Hỏi trang dẹp loạn rày đâu vắng
Nỡ để dân đen mắc nạn này”
- Tác giả đau đớn xót xa lo âu cho vận mệnh của nhân dân và đất nước
- Câu hỏi tu từ là lời trách móc đầy căm phẫn về sự thờ ơ vô trách nhiệm của triều đình nhà Nguyễn.
5. Nghệ thuật:
Ngôn ngữ hàm súc trang nghiêm chứa chan tình cảm. Sử dụng thành công các phép đoi phép tu từ.
III. Tổng kết:
Bài thơ vừa tả thực vừa khái quát tố cáo tội ác của quân thù. Đồng thời thể hiện tấm lòng trung nghĩa của nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu.